Testis Ağrısı, Şişlik ve Kitle: Ne Zaman Acildir, Nasıl Değerlendirilir?

Testis veya skrotumla ilgili yakınmalar yalnız “testis ağrısı” şeklinde ortaya çıkmaz. Bir tarafta ağırlık hissi, giderek artan şişlik, ele gelen sertlik, yeni fark edilen bir kitle, testisin boyutunda ya da konumunda değişiklik ve kasığa yayılan rahatsızlık da değerlendirme nedeni olabilir.

Bu belirtilerin bir kısmı varikosel, sıvı birikimi veya enfeksiyon gibi nedenlerle ilişkili olabilir. Buna karşılık aniden başlayan şiddetli ve özellikle tek taraflı testis ağrısı, testise giden kan akımını bozabilen testis torsiyonu açısından acil değerlendirme gerektirir.

Ani ve şiddetli testis ağrısında neden beklenmemelidir?

Testis torsiyonu, testisin spermatik kordon çevresinde dönmesiyle damarların sıkışabildiği ve testise giden kan akımının bozulabildiği ürolojik bir acildir. Testis dokusundaki hasar zamanla artabileceği için amaç, şüpheli tabloyu mümkün olduğunca erken değerlendirmektir.

Torsiyonda sık görülen özellikler arasında şunlar bulunabilir:

• bir testiste aniden başlayan şiddetli ağrı,
• kısa sürede artan skrotal şişlik,
• bulantı veya kusma,
• testisin normalden yukarıda ya da farklı açıda görünmesi,
• kasık veya alt karına yayılan ağrı,
• uykudan uyandıran ani ağrı,
• aniden başlayıp kendiliğinden geçen ve daha sonra tekrarlayan ağrı atakları.

Bu belirtilerin tamamının bir arada bulunması gerekmez.

Torsiyon en sık yenidoğan ve ergenlik dönemleriyle ilişkilendirilse de yalnızca çocukluk çağında görülen bir durum değildir. Erişkin bir erkekte de ani, şiddetli tek taraflı testis ağrısı “yaşı uygun değil” düşüncesiyle bekletilmemelidir.

“Altı saatim var” diye düşünülebilir mi?

Hayır.

Tıbbi kaynaklarda torsiyonda ilk saatlerin önemi vurgulanır; ancak bu bilgi hastanın evde bekleyebileceği güvenli bir süre anlamına gelmez. Dönmenin derecesi, kan akımının ne kadar etkilendiği ve belirtilerin başlangıç zamanı kişiden kişiye değişebilir.

Bu nedenle hasta açısından doğru mesaj şudur:

Ani ve şiddetli testis ağrısında süre hesabı yapmak yerine gecikmeden acil sağlık değerlendirmesi alınmalıdır.

Ağrı birden geçtiyse sorun çözülmüş müdür?

Her zaman değil.

Bazı torsiyon tablolarında testis geçici olarak dönüp daha sonra kendiliğinden eski konumuna gelebilir. Buna aralıklı torsiyon-detorsiyon tablosu eşlik edebilir. Kişi çok şiddetli bir ağrı yaşayıp kısa süre sonra tamamen rahatlayabilir.

Özellikle:

• aniden başlayan,
• tek taraflı,
• şiddetli,
• daha önce de benzer biçimde tekrarlamış

ataklarda ağrının geçmiş olması değerlendirmeyi gereksiz hâle getirmez.

Bu tür bir öykü muayenede özellikle belirtilmelidir.

Testis ağrısının başka hangi nedenleri olabilir?

Testiste hissedilen ağrı her zaman doğrudan testis dokusundan kaynaklanmaz. Epididim, spermatik kordon, skrotal yapılar, kasık bölgesi, fıtık, pelvik taban, idrar yolları ve çevre kas-sinir yapıları benzer bölgede ağrı oluşturabilir.

Başlıca neden grupları arasında:

• epididimit veya epididimo-orşit gibi enfeksiyon ve inflamasyonlar,
• varikosel,
• travma,
• hidrosel veya bazı kistik oluşumlar,
• kasık fıtığı,
• testis torsiyonu,
• testis veya paratestiküler kitleler,
• ameliyat ya da girişim sonrası değişiklikler,
• kas-iskelet sistemi veya pelvik bölgeden yansıyan ağrılar,
• bazı kronik skrotal ağrı tabloları

bulunabilir.

Bu liste tanı koymak için kullanılmamalıdır. Ağrının başlama biçimi, süresi ve muayene bulguları nedenleri birbirinden ayırmada daha değerlidir.

Epididimit testis ağrısını nasıl etkileyebilir?

Epididim, testisin arka bölümünde yer alan ve spermin taşınması ile olgunlaşmasında görev alan kanalcık yapısıdır. Bu yapının iltihabına epididimit denir.

Akut epididimit çoğu zaman torsiyona göre daha yavaş ilerleyen bir tablo gösterir. Ağrı ve hassasiyet saatler veya günler içinde artabilir. Testisin arka bölümünde hassasiyet, skrotal şişlik ve sıcaklık artışı görülebilir.

Bazı kişilerde:

• idrar yaparken yanma,
• sık idrara çıkma,
• üretradan akıntı,
• ateş,
• kasık veya alt karın rahatsızlığı

eşlik edebilir.

Epididimit cinsel yolla bulaşan etkenlerle ilişkili olabileceği gibi idrar yollarından kaynaklanan bakterilerle de gelişebilir. Yaş tek başına hangi etkenin sorumlu olduğunu göstermez; cinsel öykü, idrar yakınmaları, geçirilmiş girişimler ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir.

Ani ve çok şiddetli tek taraflı ağrıda ise “enfeksiyondur” diye kendi kendine antibiyotik başlamak doğru değildir. Torsiyonun dışlanması önceliklidir.

İdrar yaparken yanma veya akıntının eşlik ettiği tablolar idrarda yanma ve genital enfeksiyon değerlendirmesiyle kesişebilir; ancak aynı belirti grubunda bile herkese aynı test paneli uygulanmaz.

Testis torsiyonu ile epididimit evde ayırt edilebilir mi?

Güvenilir biçimde hayır.

Ağrının aniden başlaması, bulantı-kusma, testisin yukarıda durması ve enfeksiyon bulgularının olmaması torsiyon şüphesini artırabilir. Daha yavaş ilerleyen ağrı, idrar yakınması, akıntı veya ateş ise epididimit olasılığını destekleyebilir.

Fakat bu özellikler kesin ayırıcı değildir.

Normal bir idrar tahlili epididimiti tamamen dışlamaz. Benzer biçimde idrarda iltihap bulgusu görülmesi de testis torsiyonunu güvenli biçimde dışlamaz.

Bu nedenle özellikle akut skrotal ağrıda değerlendirme tek bir belirti veya evde yapılabilecek bir teste dayandırılmaz.

Testiste şişlik neden olabilir?

Skrotumun bir tarafının veya tamamının daha büyük görünmesi farklı yapılardan kaynaklanabilir. Her şişlik testisin kendisinin büyüdüğü anlamına gelmez.

Olası nedenlerden bazıları:

• hidrosel adı verilen sıvı birikimi,
• epididim veya spermatik kord çevresindeki kistik yapılar,
• varikosel,
• enfeksiyon,
• travma sonrası ödem veya hematom,
• kasık fıtığının skrotuma doğru ilerlemesi,
• testise veya çevre dokulara ait kitlelerdir.

Şişliğin ağrılı veya ağrısız olması tek başına nedenini göstermez.

Hızla gelişen ve şiddetli ağrıyla birlikte olan şişlik acil değerlendirme gerektirebilir. Yavaş gelişen, ağrısız ama kalıcı şişlik de muayene edilmelidir.

Bir testisin diğerinden aşağıda olması normal midir?

Çoğu erkekte iki testis tam olarak aynı seviyede durmaz. Bir tarafın diğerinden bir miktar daha aşağıda olması normal anatomik farklılık olabilir.

Benzer şekilde iki testisin ölçüsü birebir aynı olmak zorunda değildir.

Burada daha değerli soru şudur:

Bu görünüm uzun zamandır aynı mı, yoksa yeni mi değişti?

Yeni gelişen:

• belirgin büyüme,
• küçülme,
• sertleşme,
• yukarı çekilme,
• farklı açıda durma,
• giderek artan asimetri

değerlendirilmelidir.

Skrotal derinin gevşekliği veya “testis sarkması” hissi ise testisin kendisindeki bir hastalıkla aynı şey değildir. Skrotal deri ve penoskrotal yapıdaki değişiklikler skrotoplasti başlığı altında ayrı değerlendirilir.

Testiste yeni bir kitle veya sertlik ne anlama gelir?

Testiste ele gelen her oluşum kanser değildir. Epididime ait kistler, hidrosel, varikosel ve testis dışındaki başka yapılar da kişiye “kitle” gibi gelebilir.

Buna karşılık testisin kendi içinde yeni gelişen sert bir alan veya kitle geciktirilmeden değerlendirilmelidir.

Testis kanseri çoğu zaman ağrısız bir testis kitlesiyle fark edilir. Bazı hastalarda ağrı, ağırlık hissi veya boyut değişikliği bulunabilir; ancak ağrı olması ya da olmaması tek başına kanser tanısı koydurmaz.

Yeni fark edilen bir kitle için doğru yaklaşım, internet fotoğraflarıyla karşılaştırmak değil; fizik muayene ve gerektiğinde yüksek frekanslı skrotal ultrasonla kitlenin testis içinde mi dışında mı olduğunu belirlemektir.

Testis ağrısı kanser belirtisi midir?

Tek başına testis ağrısı testis kanserine özgü bir belirti değildir.

Testis kanserinde daha tipik başlangıç bulgusu ağrısız kitle veya testiste büyümedir. Bununla birlikte ağrı bazı hastalarda görülebilir.

Şu durumlar değerlendirilmelidir:

• testiste yeni sertlik,
• ele gelen yeni kitle,
• bir testisin giderek büyümesi,
• geçmeyen ağırlık hissi,
• açıklanamayan kalıcı şişlik,
• testisin yapısında yeni fark edilen değişiklik.

Bunların bulunması kanser olduğu anlamına gelmez; ayırıcı değerlendirme gerektiğini gösterir.

Varikosel testis ağrısı yapar mı?

Evet, varikosel bazı erkeklerde ağrı veya rahatsızlıkla ilişkili olabilir.

Tipik olarak ayakta kalma veya fiziksel eforla artan künt ağrı, çekilme veya ağırlık hissi tarif edilebilir. Sol tarafta daha sık görülür.

Fakat:

• her sol testis ağrısı varikosel değildir,
• ultrasonda damar genişlemesi görülmesi her ağrının nedeninin varikosel olduğunu kanıtlamaz,
• her varikosel tedavi gerektirmez.

Varikoselin muayene, üreme sağlığı ve gerekli durumlarda Doppler ultrason bağlamındaki ayrıntıları varikosel sayfasında ele alınmaktadır.

Hidrosel nedir, ağrı yapar mı?

Hidrosel, testis çevresinde sıvı birikmesidir. Skrotumda bir tarafın giderek büyümesi, dolgunluk veya ağırlık hissiyle fark edilebilir.

Her hidrosel ağrılı değildir.

Erişkinde yeni gelişen skrotal şişliğin yalnız “su toplamış” olduğu varsayılmamalıdır. Muayene ve gerektiğinde ultrasonla sıvının özelliği, testis ve çevre yapılar değerlendirilir.

Kasık fıtığı testise ağrı vurabilir mi?

Evet.

Kasık fıtığı kasıkta veya skrotuma doğru uzanan şişlik, çekilme ve ağrıya neden olabilir. Özellikle ayakta kalma, öksürme, ıkınma veya yük kaldırmayla belirginleşebilir.

Ancak sert, çok ağrılı, geri gitmeyen kasık-skrotum şişliği; bulantı-kusma veya karın ağrısıyla birlikteyse sıkışmış fıtık gibi acil durumlar açısından değerlendirilmelidir.

Testis ağrısını yalnız fıtığa bağlamak da doğru değildir; aynı bölgede birden fazla neden bulunabilir.

Travma sonrası testis ağrısında ne yapılmalıdır?

Hafif bir darbe kısa süreli hassasiyet oluşturabilir. Buna karşılık ciddi travma; testis dokusunda ezilme, kanama, hematom veya daha ağır yaralanmalara yol açabilir.

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden değerlendirme gerekir:

• şiddetli veya geçmeyen ağrı,
• hızla artan şişlik,
• belirgin morarma,
• skrotum şeklinde belirgin değişiklik,
• açık yara,
• bulantı-kusma,
• idrarda kan,
• bayılma veya genel durumda bozulma.

Travma olması torsiyonu otomatik olarak dışlamaz. Bazı torsiyon atakları fiziksel aktivite veya travma sonrasında fark edilebilir.

Cinsel ilişki sonrası testis ağrısı farklı mıdır?

Cinsel ilişki veya mastürbasyon sonrasında testis çevresinde ağrı hissedilmesi ayrı bir zamanlama ipucudur; tek başına tanı değildir.

Kas-pelvik taban gerilimi, epididimal hassasiyet, varikosel, enfeksiyon, fıtık veya başka skrotal nedenler düşünülebilir.

Bu konu cinsel ilişki sonrası testis ağrısı sayfasında ayrıntılı ele alınmaktadır.

Ancak ağrının cinsel aktivite sonrasında başlamış olması ani, şiddetli ve tek taraflı ağrıda acil torsiyon değerlendirmesini ertelemek için gerekçe değildir.

Testis ağrısında hangi doktora gidilir?

Testis, epididim, spermatik kordon ve skrotumla ilgili hastalıkların değerlendirilmesi ürolojinin çalışma alanındadır.

Planlı yakınmalarda üroloji muayenesi uygun başlangıç noktasıdır. Erkek ürolojisi testis ve skrotumla birlikte idrar yolları, prostat ve erkek üreme sisteminin diğer bölümlerini de kapsar.

Buna karşılık ani ve şiddetli testis ağrısında amaç belirli bir poliklinik randevusu bulmak değil, gecikmeden acil değerlendirmeye ulaşmaktır.

Muayenede hangi bilgiler önemlidir?

Testis veya skrotum yakınmasında muayene yalnız ağrının yerine bakılarak yapılmaz.

Hekim şu ayrıntıları değerlendirebilir:

• yakınmanın ne zaman ve nasıl başladığı,
• ani mi yavaş mı geliştiği,
• tek veya çift taraflı olması,
• ağrının şiddeti ve karakteri,
• şişliğin ne zaman fark edildiği,
• bulantı, kusma veya ateş bulunması,
• idrar yaparken yanma veya akıntı,
• travma,
• yakın zamanda cinsel temas,
• geçirilmiş kasık veya skrotum ameliyatları,
• varikosel veya inmemiş testis öyküsü,
• çocuk sahibi olma planı ve üreme sağlığı öyküsü.

Fizik muayenede testisler, epididim, spermatik kord, skrotum ve gerektiğinde kasık bölgesi değerlendirilebilir.

İlk görüşmede test ve görüntülemenin nasıl seçildiğine ilişkin genel çerçeve ilk üroloji muayenesi rehberinde ayrıca açıklanmaktadır.

Ultrason her testis ağrısında gerekir mi?

Hayır. Fakat skrotal ultrason ve Doppler ultrason testis hastalıklarının değerlendirilmesinde çok sık kullanılan görüntüleme yöntemleridir.

Akut, travma dışı skrotal ağrıda ultrason/Doppler önemli bir ilk görüntüleme seçeneğidir. Ele gelen kitlenin testis içinde mi dışında mı olduğunun belirlenmesinde de yüksek frekanslı ultrason temel incelemelerden biridir.

Bununla birlikte iki sınır önemlidir:

Birincisi: Her hafif veya uzun süredir değişmeyen yakınmada ultrason otomatik olarak gerekli değildir. Karar muayeneye göre verilir.

İkincisi: Testis torsiyonu şüphesi yüksekse görüntüleme için gereksiz bekleme acil cerrahi değerlendirmeyi geciktirmemelidir. Doppler’de kan akımının görülmesi de özellikle kısmi veya aralıklı torsiyon ihtimalini her durumda tek başına ortadan kaldırmaz.

Testis ağrısında idrar veya enfeksiyon testleri yapılır mı?

Şikâyetin özelliğine göre yapılabilir.

Epididimit veya üriner enfeksiyon düşünülüyorsa idrar tahlili ve bakteriyel kültür gündeme gelebilir. Cinsel yolla bulaşan etkenlerin olası olduğu durumlarda ise öyküye göre moleküler testler kullanılabilir.

Bakteriyel idrar kültürü ile cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara yönelik NAAT/PCR incelemeleri aynı amaçla yapılan testler değildir.

Hangi testin gerekli olduğu:

• eşlik eden akıntı veya idrar yanması,
• cinsel temas öyküsü,
• yaş,
• geçirilmiş üriner girişimler,
• muayene bulguları

gibi etkenlere göre belirlenir.

Testis hastalıkları doğurganlığı etkiler mi?

Bazı testis hastalıkları veya ciddi skrotal durumlar üreme sağlığını etkileyebilir; ancak testis ağrısı yaşayan her erkekte infertilite gelişeceği söylenemez.

Testis torsiyonunda kan akımının uzun süre bozulması, bazı ciddi enfeksiyonlar, testis dokusunu etkileyen hastalıklar ve klinik olarak anlamlı varikosel seçilmiş hastalarda üreme sağlığıyla ilişkili olabilir.

Çocuk sahibi olma planı bulunan kişilerde semen analizi veya hormonal değerlendirme ancak klinik gerekçeyle planlanır. Erkek üreme değerlendirmesinin ayrıntıları erkek infertilitesi başlığında ayrı ele alınmaktadır.

Evde ne yapılmamalıdır?

Testis ağrısının nedeni belli değilken şu yaklaşımlar riskli olabilir:

• testisi zorlayarak çevirmeye veya “yerine oturtmaya” çalışmak,
• sert masaj uygulamak,
• şişliğe iğneyle müdahale etmek,
• internetten görülen antibiyotiği başlamak,
• eski reçetedeki ilacı yeni atağa uygulamak,
• şiddetli ağrıyı yalnız ağrı kesiciyle bastırıp beklemek,
• “ultrason randevusu bulunca giderim” diyerek akut torsiyon şüphesini ertelemek.

Özellikle torsiyon şüphesinde evde manuel detorsiyon denenmemelidir. Bu, acil sağlık ortamında dahi cerrahi tedavinin yerine geçen bir yöntem değildir.

Hangi belirtilerde rutin randevu beklenmemelidir?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa gecikmeden uygun acil sağlık değerlendirmesi alınmalıdır:

• aniden başlayan şiddetli tek taraflı testis ağrısı,
• testis ağrısıyla birlikte bulantı veya kusma,
• hızlı gelişen skrotal şişlik,
• testisin yeni biçimde yukarı çekilmiş veya farklı açıda görünmesi,
• şiddetli ağrının aniden geçip daha sonra tekrar etmesi,
• ciddi travma sonrası devam eden ağrı veya şişlik,
• şiddetli ağrıya ateş veya genel durum bozulmasının eşlik etmesi,
• sert ve ağrılı kasık-skrotum şişliği,
• skrotal ciltte hızla ilerleyen kızarıklık, koyulaşma veya doku hasarı görünümü,
• idrar yapamama.

Yeni testis kitlesi veya sertlik genellikle “acil servis” tablosu değildir; fakat planlı kontrolü haftalar-aylar boyunca ertelemek de doğru değildir.

Sık sorulan sorular

Sol testis ağrısı varikosel midir?

Her zaman değil. Varikosel sol tarafta daha sık görülür ve künt ağrı/ağırlık yapabilir; ancak sol testis ağrısının enfeksiyon, torsiyon, fıtık, kist, travma veya yansıyan ağrı gibi başka nedenleri de vardır.

Sağ testis ağrısı daha mı tehlikelidir?

Hayır. Ağrının sağ veya sol tarafta olması tek başına tehlike düzeyini belirlemez. Başlangıç biçimi, şiddeti, şişlik, bulantı-kusma ve muayene bulguları daha değerlidir.

Testis ağrısı böbrek taşından olabilir mi?

Üreter taşı gibi bazı üriner sistem sorunlarında ağrı kasığa ve testis bölgesine yansıyabilir. Ancak testiste hissedilen ağrı otomatik olarak böbrek taşı anlamına gelmez; skrotal nedenler de değerlendirilmelidir.

Testiste kitle ağrımıyorsa bekleyebilir miyim?

Yeni fark edilen sertlik veya kitle ağrısız olsa bile değerlendirilmelidir. Testis kanseri sıklıkla ağrısız kitleyle fark edilir; bununla birlikte ele gelen her oluşum kanser değildir.

Ultrason temizse torsiyon kesin dışlanır mı?

Her durumda böyle söylenemez. Doppler ultrason çok yararlı bir incelemedir; ancak kısmi veya aralıklı torsiyon gibi durumlarda klinik değerlendirme önemini korur. Şiddetli ve tipik acil tabloda görüntüleme sonucu tek başına evde bekleme kararı için kullanılmamalıdır.

Epididimit cinsel yolla bulaşan enfeksiyon mudur?

Bazı epididimit vakaları cinsel yolla bulaşan etkenlerle ilişkili olabilir, bazıları ise üriner sistem kaynaklı bakteriler veya başka nedenlerle gelişir. Yalnız yaşa veya ilişki öyküsüne bakılarak etken belirlenmez.

Bir testisim diğerinden daha aşağıda; bu hastalık mıdır?

Uzun zamandır aynı olan küçük seviye farkları normal anatomik özellik olabilir. Yeni gelişen konum değişikliği, büyüme, sertlik, ağrı veya belirgin asimetri ise değerlendirme gerektirir.

Ağrı cinsel ilişkiden sonra başladıysa torsiyon olmaz mı?

Olabilir. Ağrının zamanlaması torsiyonu dışlamaz. Ani, şiddetli, tek taraflı ağrı ve özellikle bulantı-kusma veya hızlı şişlik varsa cinsel aktivite sonrası başlamış olması acil değerlendirme gereğini değiştirmez.

Tıbbi bilgilendirme notu

Testis ve skrotum yakınmalarında güvenli yaklaşım, belirtileri tek bir hastalık adına bağlamadan önce acil durumları ayırmaktır. Ani ve şiddetli testis ağrısı zaman açısından hassas olabilir; buna karşılık yavaş gelişen şişlik veya ağrısız kitle farklı bir değerlendirme yolu gerektirir.

Muayene, ultrason ve laboratuvar testleri herkeste aynı sırayla kullanılmaz. İnceleme planı yakınmanın başlangıcı, fizik muayene ve eşlik eden belirtilere göre belirlenir.