- Depolama
- Ani sıkışma, sık idrara çıkma ve bazen kaçırma.
- Boşaltma
- Zayıf akım, ıkınma ve mesanenin tam boşalmadığı hissi.
İki gruptan belirtiler aynı kişide görülebilir. Nedeni anlamak için birlikte değerlendirilir.
Bu sayfada
İdrarı eskisi kadar uzun tutamamak, tuvalete yetişmekte zorlanmak veya idrar yaptıktan sonra mesanenin tam boşalmadığını hissetmek, bazı erkeklerin ilerleyen yaşla birlikte yaşadığı yakınmalardır. Bu sorunlar sık sık prostat büyümesine bağlanır. Oysa benzer belirtiler mesanenin depolama veya boşaltma işlevindeki değişikliklerden de kaynaklanabilir.
Mesanenin yaşla değişen özellikleri tek bir ‘mesane yaşı’ sayısına indirgenemez. Detrüsör kasının kasılma gücü, dolum sırasındaki esnekliği, sinirsel kontrol ve mesane çıkışındaki direnç birlikte değerlendirilmelidir.
Mesanenin depolama ve boşaltma işlevi
Mesane duvarındaki detrüsör kası dolum sırasında düşük basınçla genişlemeye uyum sağlar. İdrar yapma sırasında kasılması ve üretral sfinkter mekanizmasının uygun şekilde gevşemesi gerekir.
Bu süreç beyin, omurilik, periferik sinirler ve mesane dokusu tarafından koordine edilir. Yaşla birlikte kas dokusu, sinirsel iletim veya kanlanmayla ilişkili değişiklikler meydana gelebilir. Ancak bütün erkeklerde aynı hızda ve biçimde gelişmez.
Diyabet, nörolojik hastalıklar, uzun süren çıkım tıkanıklığı ve bazı ilaçlar mesane işlevini etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca kronolojik yaştan hareketle mesane kasının zayıfladığı söylenemez.
Aşırı aktif mesane
Aşırı aktif mesane (OAB), ani ve ertelenmesi güç idrar yapma isteğinin temel belirti olduğu klinik sendromdur. Gündüz sık idrara çıkma, noktüri ve bazı kişilerde sıkışma tipi idrar kaçırma eşlik edebilir.
AUA/SUFU kılavuzu, enfeksiyon veya belirtileri açıklayan başka hastalık bulunmadığında bu sendromun değerlendirilmesini önerir. Ancak sık idrara çıkan herkesin OAB hastası olduğu söylenemez; yüksek glukoz nedeniyle fazla idrar üretimi farklı bir nedendir.
OAB, ürodinamik incelemede görülen detrüsör aşırı aktivitesiyle (DO) aynı kavram değildir. OAB semptom temelli bir tanımdır; DO ise dolum sırasında istemsiz kasılmanın gösterilmesidir.
Detrüsör yetersizliği ve boşaltma güçlüğü
Bazı erkeklerde idrarın mesaneden boşaltılması için gerekli kasılma yeterli olmayabilir. Zayıf akım, uzayan işeme ve tam boşaltamama hissi görülebilir.
Az çalışan mesane (underactive bladder) semptom örüntüsünü, detrüsör yetersizliği (detrusor underactivity) ise ürodinamik bir durumu ifade eder. Bunlar birebir aynı tanı değildir.
Zayıf akım prostat çıkım tıkanıklığından da kaynaklanabileceğinden yalnızca şikâyete bakarak nedenin kas zayıflığı olduğu söylenemez. Basınç-akım çalışmaları seçilmiş hastalarda bu ayrımı yapmaya yardımcı olabilir.
Depolama ve boşaltma sorunlarının birlikteliği
Evet. Bazı hastalarda dolum sırasında istemsiz detrüsör kasılmaları varken boşaltım sırasında yetersiz kasılma görülebilir. Bu örüntü, DO-DU olarak adlandırılmaktadır.
Kişi ani sıkışmayla tuvalete yetişmek isteyebilir; ancak tuvalete gittiğinde idrarını başlatmakta zorlanabilir. Bu tür karmaşık belirtilerde yalnızca prostat veya yalnızca mesane depolama tedavisiyle ilerlemek yeterli olmayabilir.
Prostat büyümesinin etkisi
Prostat, mesane çıkışına karşı direnci artırabilir. Uzun süren çıkım tıkanıklığı bazı hastalarda mesane duvarında ve kas fonksiyonunda değişikliklerle ilişkili olabilir. Ancak her büyük prostat aynı derecede tıkanıklık oluşturmaz.
Prostat ilaçlarının depolama belirtilerini tamamen düzeltmemesi, eşlik eden aşırı aktif mesane veya başka nedenlerle ilişkili olabilir. Tıkanıklığı azaltan cerrahi de mesanede daha önce oluşmuş tüm işlev değişikliklerini her hastada ortadan kaldırmaz.
Ameliyat öncesi değerlendirme, hangi mekanizmanın tedavi edileceğini ve hangi belirtilerin devam edebileceğini açıklamak açısından önemlidir.
Yaş, idrar kaçırma ve diğer riskler
İdrar kaçırma ileri yaşla daha sık görülebilir. Ancak kaçınılmaz veya tedavi edilemez kabul edilmemelidir.
Ani sıkışmayla kaçırma, fiziksel zorlanma sırasında kaçırma ve mesanenin aşırı dolmasıyla ilişkili kaçırma farklı mekanizmalardır. Özellikle radikal prostatektomi sonrası stres tipi idrar kaçırmada sfinkter işlevi ve pelvik taban mekanizmaları önem taşır.
Prostat kanseri cerrahisi sonrası kaçırmayla iyi huylu prostat büyümesi nedeniyle yapılan bütün işlemlerin riskleri aynı değildir. Tedavi seçimi operasyon türüne ve kaçırmanın özelliklerine bağlıdır.
İdrar günlüğü, akım testi ve kalan idrar
Mesane günlüğü idrara çıkma zamanı ve miktarını, sıvı alımını ve kaçırma olaylarını kaydetmeye yardımcı olur. Özellikle noktüri ve depolama yakınmalarında farklı mekanizmaları ayırabilir.
Üroflowmetri akım hızını değerlendirir. Düşük akım tıkanıklıkla veya kas yetersizliğiyle ilişkili olabilir; tek başına nedeni belirlemez. Rezidü idrar ölçümü ise işemeden sonra mesanede kalan miktarı gösterir.
Ürodinami her hastada başlangıç testi değildir. Tanının belirsiz olduğu veya girişimsel kararı etkileyecek fizyolojik bir sorunun araştırılması gereken durumlarda değerlendirilebilir.
Depolama yakınmalarında tedavi
Mesane eğitimi ve uygun davranışsal yaklaşımlar belirli hastalarda ilk seçenekler arasındadır. Ancak önemli idrar retansiyonu bulunan kişiye, değerlendirmeden uzun süre idrar tutması önerilmemelidir.
Antimuskarinikler ve beta-3 agonistleri uygun hastalarda depolama belirtilerini azaltmak için kullanılabilir. Antimuskarinik ilaçlarda ağız kuruluğu, kabızlık, retansiyon ve uzun dönem bilişsel sağlıkla ilgili gözlemsel ilişkiler dikkate alınır. Beta-3 agonistlerinde de ilaca özgü kardiyovasküler uyarılar ve etkileşimler değerlendirilir.
Tedaviye yeterli yanıt vermeyen seçilmiş OAB hastalarında mesane botulinum toksini, tibial sinir stimülasyonu veya sakral nöromodülasyon düşünülebilir. Botulinum toksini sonrası idrar retansiyonu ve enfeksiyon riski bulunduğu için işlem öncesi bilgilendirme gerekir.
Az çalışan mesanede tedavi
Detrüsör yetersizliğinde amaç, mesanenin mümkün olduğunca güvenli boşaltılmasıdır. Altta yatan tıkanıklık veya nörolojik nedenler değerlendirilir. Mesane kasılmasını bütün hastalarda güvenilir biçimde geri getiren yerleşik bir ilaç bulunmamaktadır.
Özellikle kalıcı yüksek rezidü idrar veya üst üriner sistem riski bulunan bazı hastalarda aralıklı kateterizasyon gerekebilir. Bu karar tek bir rakamdan ziyade bulguların sürekliliği, böbrek durumu ve kişinin uygulama becerisiyle birlikte verilir.
Kegel egzersizleri pelvik taban kaslarını hedefler; detrüsör kasını doğrudan güçlendirme yöntemi değildir. Pelvik taban kaslarının aşırı aktivitesi varsa farklı egzersiz planı gerekir.
Günlük işlevin korunması
Mevcut tedaviler belirli mesane işlev bozukluklarını hedefler. Kök hücre, eksozom, NAD+ veya hormon uygulamalarıyla sağlıklı erkeklerde mesanenin biyolojik yaşlanmasının tersine çevrildiği gösterilmiş değildir.
Diyabet ve hipertansiyon gibi kronik hastalıkların yönetimi, uygun sıvı alışkanlıkları ve gerekli ürolojik tedavi genel sağlık açısından önem taşır. Ancak bunların tüm mesane yakınmalarını aynı şekilde düzelttiği söylenemez.
Akut idrar yapamama, gözle görülür kanlı idrar veya yeni nörolojik belirtilerle birlikte idrar kontrol kaybı hızlı değerlendirme gerektirebilir.
Sık sorulan sorular
Zayıf idrar akımı her zaman prostat mı?
Hayır. Detrüsör yetersizliği ve üretra darlığı gibi nedenler de araştırılır.
Aşırı aktif mesane ile kas zayıflığı aynı mı?
Hayır. Depolama ve boşaltma işlevleri ayrı değerlendirilir.
Prostat ameliyatından sonra sıkışma neden sürebilir?
Eşlik eden mesane depolama bozukluğu veya başka nedenler bulunabilir.
Kegel egzersizi mesaneyi güçlendirir mi?
Pelvik taban kaslarını çalıştırır; detrüsörü doğrudan güçlendirmez.
Değerlendirmeden önce idrar kaçırma türlerini ve boşaltma şikâyetlerinde kullanılan idrar akım testini okuyabilirsiniz.
Bilgilendirme notu: İdrar depolama ve boşaltma bozuklukları farklı tedaviler gerektirebilir.